|
كازرون
این شهرستان به مساحت 4060 كیلومتر مربع، 3/3 درصد از خاك استان را در بر گرفته است.
این شهرستان از شمال به ممسنی، از غرب به بوشهر، از جنوب به فیروزآباد و بوشهر ، و
از شرق به شیراز محدود است. كازرون مركز شهرستان، "شهر سبز" لقب گرفته و شهرهای قائمیه،
نودان، بالاده، خشت و كنار تخته دیگر شهرهای این شهرستان هستند. كازرون دارای چهار
بخش و 469 آبادی است . براساس سرشماری سال 1378 جمعیت این شهرستان 268989 نفر بوده
است.
كازرون ابتدا از سه قریه ی نورد، راهیان و دریس تشكیل می شد و روی هم به «بلد العتیق»
معروف بود، و در اواخر قرن چهارم ه. ق كازرون نام گرفت. بعضی می گویند نام این شهر
از لغت گازرو گازرون گرفته شده زیرا شغل مردم آن این بود كه پس از شستن كتان، پارچه
ای به نام توز می بافتند. برخی نیز معتقدند چون كوه های پیرامون این شهر از لحاظ طبیعی
غنی بود، كوه زران نامیده می شد و به همین دلیل شهری كه در كنار آن قرار داشت، كازرون
نام گرفت. در بعضی از متون قدیمی ، كازرون را شهر سبز لقب داده اند چون در فصل
بهار تمامی شهر و دشت اطراف آن سبز می شود و حتی روی سنگ ها را گونه ای خزه می پوشاند.
برخی مراكز دیدنی:
شهر تاریخی بیشابور، نقوش برجسته ی تنگ چوگان، مجسمه و غار شاپور، آتشكده جری (گره)،
نقش برجسته ی بهرام دوم و كتیبه ی بزرگ ساسانی در مشهد سر، نقش قندیل ، گور دختر، خانقاه
علیا یا مقبره سید امین الدین ، مقبره شیخ ابواسحاق كازرونی ، دریاچه ی پریشان، مقبره
اوحد الدین بلیانی، مقبره علامه دوانی.
محوطه
تاریخی بیشابور
در 23 كیلومتری غرب شهر كازرون و در كنار رودخانه شاپور، ویرانه شهر بیشاپور قرار دارد.
این شهر در ایران باستان بر سر جاده شاهی شوش تخت جمشید و استخر و اردشیر كوره به تیسفون
واقع بود.
این شهر به دستور شاپور اول توسط یك معمار سوری به نام «اپسای» دبیر طراحی و ساخته
شد. دو ستون در مركز این شهر وجود دارد كه روی یكی به خط اشكانی و خط ساسانی، تاریخ
ساخت شهر را 266 م. ثبت كرده است. اما ذكری از نام شهر نشده است. از این رو نویسندگان
گوناگون، اسامی متفاوتی برای شهر ذكر كرده اند؛ از جمله «وه شاپور» یعنی وجه نیكوی
شاپور، « بی شاپور» به معنی اعلیحضرت شاپور، «به شاپور»، «یه شاپور» و «به از اندیو
شاپور» به معنای شهر بهتری از انطاكیه، كه به عنوان نام اصلی این شهر پذیرفته شده است.
كاوش های باستان شناسان از سال 1314 شمسی در این شهر آغاز شد و تاكنون ادامه دارد.
این شهر حدود 800 متر پهنا و 5/1 كیلومتر درازا داشت و مركز شاهنشاهی شاپور اول و اوج
شكوه امپراتوری ساسانیان بود. تردیدی نیست كه شهر اردشیر كوره، یعنی پایتخت اردشیر
بابكان، رضایت خاطر پسر وی شاپور اول (727- 242 م) را تأمین نمی كرد. از این رو او
اقدام به ساخت این شهر كرد.
با توجه به طبیعت زیبای دشت شاپور و نیز رودخانه شاپور و همچنین مجموعه مكتب های هنری
و فنی و معماری جدیدی كه در شهر بیشاپور آن زمان، به وجود آمد، مردم گروه گروه، برا
ی دیدن و تماشای شهر می آمدند. به همین دلیل بیشابور سرآمد همه شهرهای ساسانیان بود.نقشه
شهر چنان رسم شده بود كه تمامی خیابان های شمالی، شرقی، جنوبی و غربی در مركز شهر یكدیگر
را قطع كنند و در زوایای قائم، خیابان ها، كوچه ها و محله ها به نحوی محدود بودند كه
خانه بزرگان و اشراف شهر در وسط باغ و باغچه قرار می گرفت. شكل شهر، بر خلاف
شهر اردشیر كوره، به صورت مستطیل است و این از ویژگی های اقلیمی است كه در ساخت شهر
در نظر گرفته شده است.
این شهر از سه بخش تشكیل شده است: بخش اصلی كه توسط یك حصار
مستحكم محصور بود شامل بناهای مذهبی و حكومتی است كه مهم ترین آن ها معبد آناهیتا،
تالار تشریفات، ایوان و حیاط موازئیك و كاخ والرین است. بخش دوم شامل بخش نگهبانی یعنی
قلعه دختر است كه بر فراز یك بلندی مشرف بر شهر قرار دارد. بخش سوم خارج از حصار را
در بر می گیرد. از مهم ترین آثار باقی مانده از این بخش می توان از ستون های یادبود،
مدرسه ای از دوره ی آل بویه، دارالاماره، مسجد و حمام های بیشابور نام برد. بیشترین
آثار موجود در این بخش به دوره ی اسلامی تعلق دارد . شهر بیشابور تا قرن پنجم ه. ق
رونق داشت.
برج و باروی شهر
در جبهه شمالی شهر، حصار شهر به قطر 9 متر با قلوه سنگ و ملات گچ دارای برج هایی به
قطر 730 سانتی متر و به فاصله 40 سانتی متر است. كه جای شكاف های تیراندازی (مزقل)
در آنها دیده می شود.
در دوره دیگری كه به نام دوره دوم بیشاپورمعروف است، تغییراتی در این دیوار و حصار
به وجود آمد و برخی از برج ها حذف و فاصله بین آنها به 8 متر تبدیل شد. دور شهر
نیز خندق وجود داشت.
ساختمان تابستانی
در جایی كه یكی از برج ها بریده شد، درست در مقابل تنگ چوگان كه وزش باد زیاد است،
ساختمانی در دوره دوم ساخته شد كه مورد استفاده دقیق آن هنوز مشخص نیست. از آنجا كه
این ساختمان در محل وزش باد قرار دارد و خنكای باد در تابستان آن را دلپذیر می
سازد، به نام ساختمان تابستانی شناخته می شود.
تالار تشریفات
در جنوب شرقی معبد آناهیتا و در فضایی به مساحت 781 متر مربع ، تالار تشریفات قرار
دارد. این تالار از چهار ایوان متقابل و متقارن تشكیل شده كه بر فراز آن گنبدی شلجمی
شكل به بلندای 25 متر قرار دارد. صحن مركزی تالار به اندازه 23×23 متر و بنای آن كلاً
به صورت چلیپا ( صلیب ) با 64 طاقچه است.
ایوان های موزائیك
دو ایوان موزائیك در شرق و غرب تالار وجود دارد كه طرح های موزائیك كف آن بی نهایت
زیباست. افزون بر آن تمامی تالار با گچ بری های بسیار زیبا و هنرمندانه از نقوش گل
و گیاه، نقش های هندی و انسانی با یك نوع گل تزیین شده است. رنگ موزائیك ها سفید ،
سیاه ، سبز ، قرمز ، زرد و لاجوردی و دارای طرح ها و تزئینات جالبی است. تصاویر
موزائیك افرادی را نشان می دهد كه منسوب به خانواده شاهی و طبقات ممتاز شهر بیشاپور
بودند. در این تصاویر زنان تاج باف، چنگ زن و مردان و زنان اشرافی نشان داده شده است.
تصاویر سرِ زنان و مردان و نیز شكل فرشته، مرغ و درخت با حاشیه بسیار زیبا، با موزائیك
نقش شده است. به نظر باستان شناسان سقف تالار احتمالاً در دوره نرسی ترك برداشته و
سپس فرو ریخته و در نتیجه تغییراتی در بنا به وجود آمد؛ از جمله ساختمان دو پشت بند
به آن افزوده و به عنوان خانه های مسكونی استفاده شد. صحن تالار نیز به عنوان حیاط
كاربرد پیدا كرد. وجود چاه فاضلاب به ژرفای 7 متر در وسط صحن، دلیل این مدعاست.
معبد آناهیتا
مهم ترین و سالم ترین ساختمان بیشاپور، معبد بزرگ آناهیتاست كه برای نیایش آب و مراسم
مذهبی مربوط به آن ساخته شد. این بنا به صورت مكعب به ضلع 14 متر است و از سنگ های
قالبی حجاری شده، بدون ملات و دو جداره كه با بست آهنی به هم وصل شده اند، ساخته شده
است. این بنا بدون سقف بود. معبد آناهیتا حدود هفت متر پایین تر از سطح زمین های اطراف
ساخته شده و با توجه به بلندای 14 متری ساختمان، فقط 7 متر آن از سطح زمین پیدا است.
تردیدی نیست كه این شیوه معماری ادامه معماری هخامنشی است. این بنا چهار مدخل در چهار
طرف دارد كه بلندی آنها 57/3 و پهنای آنها 60/1 متر است. روی بدنه شمالی، چهار مجسمه
گاو، مانند سر ستون های هخامنشی، به صورت دو پشته و معكوس نصب شده و نماد ویژه معبد
است؛. در حال حاضر تنها دو مجسمه وجود دارد. حالت نگاه كردن این مجسمه ها رو به پایین
است و گاوها تصویر خود را در آب و آینه می بینند. دور تا دور بنا را دالان هایی مسقف
فرا گرفته و به راحتی می توان دور آن چرخید. از دالان جنوبی فقط برای ورود به صحن معبد
و اجرای مراسم استفاده می شد. طول دالان ها 22 متر و پهنای آنها 83/1 متر است. پهنای
دالان جنوبی 90 سانتی متر است. شیب مجرا و نحوه تقسیم آب از مهندسی دقیقی برخوردار
است و ابتدا آب قنات و سپس آب رودخانه وارد دالان ها و پس از آن به صحن مركزی هدایت
می شد. بدون سقف بودن معبد موجب می شد تا بر اثر تابش نور آفتاب به چهار ضلع معبد،
انعكاس منشوری پدید آید و نور در آب داخل معبد منعكس شود. در این حالت آب موجود مانند
آینه صاف و صیقلی می شد و تصویر گاوهای نگهبان معبد در آن مشهود بود.
سایر تأسیسات
در شهر بیشاپور، غیر از خانه های مسكونی، و غیر از معبد آناهیتا، جایگاه نذورات و كاخ
اختصاصی دیده می شود. حفاری های باستان شناسی برای به دست آوردن اطلاعات كامل تر هنوز
در این شهر ادامه دارد.
مجسمه و غار شاپور
در فاصله چهار كیلومتری شهر بیشاپور، در سینه كوه داخل تنگه، غار بزرگی وجود دارد كه
در مدخل ورودی آن مجسمه عظیم شاپور اول ساسانی از ستون سنگی موجود در مدخل غار تراشیده
شده است. این مجسمه از شاهكارهای هنری ساسانی است و با مهارت خاصی ساخته شده . ارتفاع
مجسمه كه از سنگ یكپارچه ساخته شده ، به هفت متر می رسد. سر و بدن مجسمه به حالت اصلی
باقی مانده و دست ها و پاهای آن شكسته است. این مجسمه كه به دلیل وزن زیاد واژگون شده
بود، در سال 1336 در جایگاه اصلی نصب شد.
نقوش برجسته تنگ چوگان
در كنار ویرانه های شهر باستانی بیشابور، تنگه ای به نام « تنگ چوگان» وجود دارد كه
در دو طرف آن گنجینه ای از نقش برجسته های متعدد در دل كوه باقی مانده است. این نقش
ها همگی بیانگر نبردها و پیروزی های پادشاهان ساسانی است. از مجموعه ی شش نقش موجود
در تنگه، دو نقش سمت راست و نقش اول سمت چپ، پیروزی شاپور اول را به تصویر كشیده است.
سه نقش دیگر به ترتیب پیروزی بهرام دوم بر یاغیان عرب، تاجگذاری بهرام اول و پیروزی
شاپور دوم بر مخالفان را نشان می دهد.
کتاب
میراث فرهنگی استان فارس
سایت تبیان
|